Asasi Sehipe

HIV  bilen Eydiz  kisilige munasiwetlik kop sorilidighan suallar


1.Eger natonux birsi mini ozige jelip qiliwalsa qandaq qilimen?

Qarshi ademning kimlighini bilmey turup hergiz yeqin munasibette bolmang. Ozingizning kimlighini we wezipiliringizni oylang. Qisqa waqitlik hushalliq ucun eqidingizge, ailingizge, ozingizge hiyanet qilishtin saqlining . Jemiyitimizge yuk emes belki bayliq bolushni oylang. 

2.Eger mektepte baxqa oqughuchilar Eydiz bilen yuqumlanghan bolsa yaki AIDS
kisilige giriptar bolghan bolsa, mining balamgha yuqamdu?

Yaq, yuqmaydu. Adettiki normal uchurxux, meyli waqiti uzun qisqa bolsun,hetiri yoq. Bu hildiki uchurxux barliq kolliktip tenterbiye paliyetlirinimu oz ichige alidu.

3.Eger risturantta tamaq etkuchi axpez yaki kutkuchi Eydiz bilen yuqumlanghan
yaki AIDS kisilige giriptar bolghan bolsa, men u risturantta tamaq yisem
heterlikmu?

Yaq, heterlik emes. Risturantta tamaq yiyix AIDS kisilige giriptar boluxhewipini axurmaydu. Hazirgha qeder Eydiz ning tamaqttin yuqqanlighi toghursida hichqandaq ispat yoq.

4.Yingi hizmetke kirixte AIDS kisilige munasiwetlik tekxurux ilip birix
telep qilinamdu?

Belkim qilinmaydu. Emiliyette kopunche shitatlarning qununida, adem ixletkuchining hizmetke iltimas qilghuchidin Eydiz kisilige giriptar bolghanmu yoq dep sorixi cheklengen. Mesile hizmetke iltimas qilghuchining xu hizmetni qilixqa iqtidari yitixide, yeni salametlik ehwali we qabiliti xu
hizmetning teliwini qanduralixida.

5.Chix chotkisi, saqal alghuch qatarliq xehsi boyumlirimni choqum
baxqilardin ayrim ixlitixim kirekmu?

Elwette xundaq. Bu boyumlar qan bilen bulghunixi mumkin. Biraq bu Eydiz virusini tarqitidighan muhim waste emes.

6.AIDS kisilige giriptar bolghan herqandaq adem choqum olup kitemdu?

1981-yili tibbi alimlar tunji qitim AIDS kisilini bayqighanda, AIDS kilige giriptar bolghan kopunche kiseller bir ikki yil ichide olup ketken. Hazir, Eydiz virusini konturul qilixta we uningdin AIDS kisilige tereqqi qilixning aldini ilixta nurghun unumluk dorilar dunyagha kelgen bolup, AIDS kisilige giriptar bolghan nurghunlighan kiseller hilli uzun yaxawatidu. Biraq AIDS kisili yenila janni alidighan kisel hisaplinidu. AIDS kisilige giriptar
bolghanlarning ichide bezi kixiler, 5 yil yaxawatidu, xundaqla bu san dawalax tehnikisining tereqqi qilixighan egixip ixip biriwatidu.

7.Bir kixining Eydiz bilen yuqumlanghan yaki yuqumlanmighanlighini qandaq bilgili bolidu?

Bir kixining Eydiz virusi  bilen yuqumlanghan yaki yuqumlanmighanlighini qanni tekxurux arqiliq bilgili bolidu. Eng kop ixlitilidighan usul qandiki Henzuchida "kangti", Engilizchida "antibody" dep atalghan Eydiz virusigha
qarxi bir hil aqsilni tekxurup iniqlax.  Adem Eydiz bilen yuqumlanghandinkiyin 3 aydin 6 ayghiche bu hildiki aqsilning miqdari normal tekxuruxta iniqlap chiqqili bolghidek derijige yitidu.

8.Men tekxurux netijisini mehpi saqliyalaymenmu?

Kixiler Eydiz tekxurux orunlirida xundaq resmiyetni otise bolidu, yeni Eydiz
tekxurux orunliri kixilerge namsiz tekxurux mulazimiti teminleydu.

9.Qan silix bihetermu?

Asasen biheter. Emma beze olkilerde kop miqdardiki ademler qan selish arqiliq kisel yuqturiwalghan, shuning ucun , hic bolmighanda hazirce muhim bolmisa qan salmasliq kirek

10. Eydiz ozara koruxux yaki quchaqlixixtek adettiki alaqilixix arqiliq
yuqamdu?

Eydiz bu virus bilen yuqumlanghan kixilerning tutuxi, silaxi, quchaqlaxidek  adettiki alaqilixix arqiliq tarqimaydu. Tetqiqat netijisidin melum bolixiche, Eydiz bu hil virus bilen yuqumlanghan qan we jinsi bez
suyuqliqi, ana suti qatarliq beden suyuqliqi bilen biwaste qoyuq alaqilixix arqiliq tarqaydu.

11.Eydiz ozara soyuxux arqiliq tarqamdu?

Tetqiqat qilix arqilix Eydiz bilen yuqumlanghan bezi kixilerning  xolgey yaki
eghiz suyuqlighida qismen HIV virusining barlighi bayqalghan bolsimu, biraq
HIV virusining soyux arqiliq yuqudighanlighigha tihi toluq ispat yoq.
Xundaqtimu Kisellikni Konturul Qilix Merkizi kixilerni HIV virusi bilen
yuqumlanghanlarni soygende, Firansuzche soyuxtin yaki qattiq soyuxuxtin
saqlinixqa agahlanduridu. Chunki bundaq soygende eghizdin qan chiqix ehwali
kilip chiqip, HIV bilen yuqumlinix hetirini kelturup chiqiridu.

12.HIV bilen yuqumlanghan kixi bilen bir oyde turux bihetermu?

HIV bilen yuqumlanghuchilar bar ayililerni tetqiq qilix netijisidin
qarighanda HIV virusi qacha-qucha, longge, karwat, yotqan korpe, obirni
qatarliq oy saramjanlirini birge ixlitix arqiliq yuqmaydu. HIV bilen
yqumlanghuchining qini bilen uchurxux heterlik. Xunga saqal alghuch, chix
chotkisi qatarliqlarni choqum ayrim ixlitix kirek.

13.HIV bilen yuqumlanghuchilar bilen bir munchigha chuxux, bir obirnini
ixlitix bihetermu?

HIV bilen yuqumlanghuchilar bilen bir munchigha chuxux, bir obirnini ixlitix
heterlik emes. Eger HIV bilen yuqumlanghuchining qini we jinsi bez
suyuqluqliri bilen biwaste qoyuq alaqilaxsingiz, HIV virusi sizge yuqidu..

14.Yotel we chuxkurux arqiliq HIV virusi yuqamdu?

Zukam qatarliq bezi kiseller yotel we chuxkurux arqiliq tarqaydighan
bolsimu, biraq HIV u yollar arqiliq tarqimaydu.

15.Eghiz bilen jinsi munasiwet qilix arqiliq HIV yuqamdu?

Gerche eghiz bilen jinsi munasiwet qilghanda HIV ning yuqux hetiri normal
jinsi munasiwettin towen bolsimu, biraq eghiz arqiliq jinsi munasiwet qilix
jeryanida, qan we jinsi bez suyuqliqi bilen uchurxux ihtimallighi bolghini
uchun, HIV yuquxning hetiri yenila bar.

16.Paxa HIV virusini tarqitamdu?

Tetqiqat netijisige asaslanghanda HIV virusi paxa we baxqa haxaretlerning
chiqixi arqiliq yuqmaydu.

17.HIV ni oyde ozi tekxuxrux usuli barmu?

HIV ni ozingiz oyde tekxurelmeysiz. Ozingiz oyde qan ilip, uni HIV tekxuxrux
orunigha apirip tekxurutsingiz bolidu.

18.Men tor betliridin kixiler tilifun botkilirida we tiyatirhanilarda
nemelum yingne bilen zehmilinip, HIV virusigha yuqumlinip qalghan hewerni
kordum, bu rasmu?

Bezide xiker siyix kisili bar kixiler yaki zeherlik chikimlik chikidighan
kixiler ozlirige okul urup bolup taxliwetken yingnining tilifun botkisi we
tiyatirhana qatarliq jamet sorunlirida baxqilarni zehmilendurgenligi ras,
biraq bundaq yingne bilen zehmilinip, HIV bilen yuqumlinixning ihtimallighi
nahayti towen. Kisellikni Konturul Qilix Merkizi birersining dohturhanining
sirtida yingne bilen zehmilinip HIV virusigha yuqumlanghanliq ehwalni tihi
bayqimidi. Biraq eger herqandaq adem xundaq nemelum yingne bilen zehmilense
derhal dohtur bilen alaqilixixi yaki dohturhanining jidi bolumge birip
korunixi kirek.


(Mehmet Emin Teripidin Teyyarlanghan)