Emchek Raki (Breast Cancer) digen qandaq kisel?

Emchek raki “Emchek Bezliri Raki” ning qisqartilmisi bolup, yaman haraktirlik (malignant) emchek oqmisini kozde tutidu. Bu kiselning mutleq kop qismi ayallarda bolidighan bolup, bir qismi erlerde bolidu.

Emchekning roli ayal yenggigendin kiyin sut ajirtip chiqish bolup, asasliqi may toqulmiliri bilen nurghunlighan kichik bezlerdin tuzulgen. Bu bezler kichik neychiler arqiliq oz ara tutushup, emchek tugunchisige toplishidu. Eger emchek raki emchek bezliride yuz bergen bolsa, u emchek bez raki (lobular carcinoma) dep atilidu. Eger emchek raki emchek bez neychiliride yuz bergen bolsa, u emchek bez neyche raki (ductal carcinoma) dep atilidu.

Adette emchekning may toqulmilirida peyda bolghan rak nahayti kem uchuraydu. Emchek raki qan, limfa we bashqa yollar arqiliq bedenning bashqa jaylirigha tarqaydu, bu rakning kengiyishi (metastasis) dep atilidu. Emchek raki kopunchi hallarda opkige, songekke, jigerge we mingige taraydu. Emchek rakining dawalash unumi emchek rakining etirapqa tarash tarimighanlighi bilen biwaste munsiwetlik. Eger emchek raki emchekning ozidila cheklengen bolsa yaki etirapigha kengeymigen bolsa, dawalsh unimi yahshi bolidu.

Emchek Raki qandaq peyda bolidu?

Emchek rakini kelturup chiqarghan heqqi sewep tihi iniq emes, shundaqtimu alimlar birqanche heterlik amillarni iniqlap chiqqan. Bu hetterlik amillar kishilerning emchek rakigha giriptar bolush ihtimallighini ashuridu.  Bu amillarning ichide muhimraq bolghanliri yash, burunqi emchek rak tarihi, ahile emchek rak tarihi, ispiritliq ichimlik ichish, radiyaktipliq nurlar bilen uchurshush, tamaka chikish, kop qitim emchek yallughigha giriptar bolush, gin ozgurushi we hormun qatarliqlar. Ayallar 50 yashtin ashqanda emchek raki bolush ihtimallighi 30 yashliq ayallargha nisbeten 8 hesse artuq bolidu.

Towendiki bir qisim amillar ayallarning emchek rakigha giriptar bolush ihtimallighini towenlitidu. 1- Yash eghir ayaq bolush, yeni 30 yashtin burun eghir ayaq bolush. 2- Bowaqni apa suti bilen imitish, yene balini en eniwi usul bilen imitish. 3- Emchek taziliqigha alahide ehmiyet birish, bolupmu bowaqni imitiwanqan mesgilde, emchekning yalughlunip qilishtin saqlinish.

Emchek Rakida qandak alametler bolidu?

Emchek rakining asasliq alimiti emchekte yingi osmining tasadipi bayqilishi bolup, desliwide hichqandaq biaramliq alamet bolmaydu. Rakning deslepki mesgilide bu tasadipi bayqalghan osme herketchan bolup, yahshi supetlik (benign) emchek osmisidin periqlendurush anche asan emes. Buningliq uchun dohturhanigha birip osme toqulmisining kisellik ehwalini tekshurtishi yeni ”biopsy” qildurushi kirek. Peqet shundaq qilghanda, andin ishenchilik diyagunuzgha irishkili bolidu.

Emchek rakining otura we ahirqi mezgilide emchekte midirlitish qiyin bolghan yeni etirapqa ching tutashqan osme bolghandin bashqa, kisel tereptiki qolni herkenlendurgende kokrek aghrish, bezide emchektin az miqdardiki qanliq suyuqluq ajirlip chiqish, qoltaqta limfa bez osmilirini bayqashtek alametler korulidu. Yeni bezi kiseller opkini rintiginge alghanda, opkide osme bayqilidu. Yeni bezi kisellerde kokrek songekliri aghrishtek alametler bolidu. Bu addette ahirqi basquchta korilidighan alametler bolup, bu waqitta diyagunuz qoyush anche qiyin emes, biraq dawalsh unimi yahshi emes. Shunga eng muhimi emchek rakini baldur bayqash kirek.

Emchek Rakini qandaq bayqighili bolidu?

Bashta dep otkendek, dawalash unimining qandaq bolushi, rakning baldur bayqilishida. Emchek raki qanche baldur bayqalsa, dawalsh unimi shunche yahshi bolidu. Baldur bayqash uchun 40 yashtin ashqan ayallar dawamliq oz ozini tekshurup turush kirek. Tekshurush usuli adette nahayti addi bolup, ong qilini sol emchikining, yaki sol qolini ong emchikining ustige qoyup normal bisim bilen tekshurush. Eger emchekte herqandaq osme bolsa bu hil usul bilen nahayti asanla sezgili bolidu. Barmiqingiz bilen emchekni mojuqlisingiz, hata netijige ige bolisiz, bu emchek osmisini bayqashning toghura usili emes. Eger siz oz ozingizni tekshurush arqiliq, emchikingizdin herqandaq gumanliq osmini bayqisingiz, derhal dohturgha koruning. Dohtur sizge munasiwetlik tekshurushlerni ilip baridu. Isingizde bolsun, emchek rakigha eng ahirqi diyagunuz qoyushning usuli ”biopsy” qildurush bolup, u adette zehmilik tekshurush hisaplinidu. Dohtur adette chong yingne bilen yaki kichik opiratsiye qilish arqiliq emchek osmisidin az miqtarda toqulma ilip, uni mikraskop astida tekshurush arqiliq rak hujeylirini tapidu. Shu arqiliq eng ahirqi diyagunuzni qoyudu. Bezide emchektin ilinghan toqulma, osmidin ilinmay, bashqa normal emchek bezliridin ilinip qalsa, u ilinghan toqulmida rak hujeyrisi bayqalmaydu. Bundaq ehwal astida, bek burun hushal bolup ketmeslik kirek. Hajiti bolghan yene bir qitim qayta tekshurup biqish kirek.

Dawalash

Emchek rakining asasliq dawalash usuli opiratsiye qildurush bolup, opiratsiyening unimi rakning baldur baqilishi bilen biwaste munasiwetlik. Rak qanche baldur bayqalghan bolsa opiratsiyening unimi shunche yahshi bolidu. Undin bashqa dora, radiyaktipliq nur we hormun qatarliq dawalsh usulliri bolup, bularning hemmisi opiratsiyening ornini alalmaydu. Bu dawalash usulliri adette opiratsiye bilen teng ilip birilidu yaki opiratsiye qilish pursitini otkuziwetken bezi kisellerge ilip birilidu.

Teyyarlighuchi: Memet Emin