Qen Kisili

     Qen kesili, Qen siyix kisili depmu atilidu, Amerika we baxka terekki qilghan memliketlerde kop uchraydighan eghir kisellerning biri. Emma Amerikidek terrekkikhilghan dowlettimu nurghun kishiler uzide bu kiselning barlighini bulmey yuriydu. Amerika qen Kisili Jemyitining molcherlishiche Amerikida 18.2 milyun qen kisilige giriptar bolghanlar bolup bularning ichidiki uchtin biri, yeni 5.2 milyun adem uzide bu kiselning barlighini bulmeydiken. Buning sewebi bu kiselning alametliri unchiwale ensirigudek emes bulinidu. Bu kisel Uyghurlar arisidimu heli kop uchraydu. Emma Amerikidek dowlette shunche kop kishilerning uzidiki bu kiselning barlighini bulmigen yerde Uyghurlar arisidiki ehwalni tesewur khilish tes emes. Belkim kopinche Uyghurlar bu kiselning bashlanghanlighini sezmey yuriwerip bu kisel sewebidin kilip chikkan bashkha eghir kiseller ularni dohturhanigha berishka mejburlighanda andin uzidki bu kiselni baykisa kirek. Yekhinda mining anammu kozi ajizlash sewebidin dohturhanigha barghinda uzide eslide bu kiselning barlighini, kozidiki meslining bu kisel tupeyli kilip chikkanlighini buluptu. Shu seweptin anamgha iwetip berish uchun Amerikidiki danglik tibi orunlirining chikarghan doklatlirigha asaslinip teyyarlighan bu uchurlarni paydilinishinglar uchun dikitinglargha sundim. Siz tonuydighan birersi bu kiselge giriptar bolhgan bolsa yaki giriptar bolushning aldini elish uchun paydilansun disingiz bu makalini yetkuzup bering. Bu kiselni wahtida baykash nayiti muhim, chunki eng yengi tetkikatlar shuni ispatlidiki bu kiselni wahtida baykhap yimek ichmek, yurush-turushta diket khilish yaki dawalitish arkhilik bashka eghir kisellerning aldini alighilibolidu. Khen Siyish kisili digen zadi kandak kisel? Bedenning qen maddisini qandin chiqirip bedenning qen kirek qilidighan ezalirigha yetkuzup birish ihtidarining tamamen yoqilishi yaki ajizlap kitishi qen siyish kisili diyilidu.

Biz yigen tamaklarning kopunchisi beden ichide parchilinip qen maddisigha aylianghandin kiyin bedenning kireklik ezalirigha yetkuzilidu. Shunga khen yimigen ademning qenidimu davamlik khen maddisi bolidu. Kandiki khen maddisi heddidin ziyade eship ketse yaki tuvenlep ketse bedenge ziyanlik kelturup chiqiridu. Shungabeden qandiki qenning mihdarini insulin isimlik bir hormun arkilik tengshep turidu. Adem bedinining insulin ishlep chiqirish ihtidari yoqalsa yaki ajizlapketse qen siyish kisili bolidu. Bu kiselning 3 turi bar:

1. Insulingha beqinish haraktirlik khen siyish kisili (1-tipliq): Kopunche bowaqlar bilen 30 nechcne yashlar ottursidki ademlerde korilidu. Bu hil tiptiki kisellerning bedini insulin ajritip chiqiralmaydu. Shunga kunde bir qetimdin nechche qetimghiche insulin okuli urup turushtin bashka dava yok.

2. Insulingha beqinmaydighan qen siyish kisili (2-tipliq):

Kopunche 40 tin ashqan ademlerde korulidu. Simizlik bu kiselni kelturup chiqiridighan muhim amilning biri. Bu hil kisel bolghan ademning bedini insulin ajritip chiqiralaydu, emma yiterlik emese yaki beden bu insulinni yahshi ishlitelmeydu. Bu hil kiselni tamaq arqilikla kontrol qilish mumkin. Yeydighan darimu bar. Maylik nersilerni kop yiyish, herket qilmaslik bu hil tiptiki kiselning asasi sevibidur. Bu kisel irsiyet bilen munasivetlik. Bu digenlik ata-anisi yaki yeqin tuqqanlri khen siyish kisili bolghan ademlerde bu tiptiki kisel bolush iktimallighi yuquri bolidu.

3. Hamidarlar khen siyish kisili: hamildar ayallarda korulidu. Bu tiptiki kisel yenggigendin kiyin ozligidin yoqap kitidu, emma bu kiselge giriptar bolghan ayallar kiyinki yillarda 2-tipliq qen siyish kisilige giriptar bolush iktimallighi yuqiri.

Uyghurlardiki khen kisilige giriptar bolghanlarning mutlek kop khismi 2-turge kiridu. Yahshi yiri bu turdikiler kunde ukul urup awere bolmastin yimek-ichmek, herket we dara arkhilik bu kiselni kontrol khilalaydu.

Qen siyish kisining aqivetliri nime?

Yurek kisili we khan tumiri kisellirini kelturup chiqiriduBorek kisini kelturup chiqiridu. Vahtida davalatmisa olushnikelturup chiqiridighan eghir kisel.Koz kisilini kelturup chiqiridu. Khen siyish kisili qarighuliknikelturup chiqiridu.Nirva haraktirlik kiseller. Yallughlinish, bulapmu put vepachaqtaBedende qen yitishmeslik bas kayduridu, hetta hushidin kitishimumumkin. Beshi qayghanda derhal khen, sike digendek tatlikbirnerse yiwitish kirek.Qandiki khen maddisi heddidin kop bop ketse borekni buzidu.

Qen siyish kisilining alametliri nime?

Kopunche ademler uzining bu kiselge giriptar bolghanlighini bulelmey vahtini otkuzivitip bu kiseldin kepchiqidighan bashka kiselleger giriptar bolghanda andin dohturhanigha baridu. Eger vahtida bayqivalsa bashka eghir kisellerning kep chiqishining aldini alghini bolidu. Eger tuvendiki alametlerning bezzilliri korulse dohturgha korunup beqing:

1. Tola siyish

2. Davamliq ussap turush

3. Oruqlap kitish

4. Ajizlik yaki harghinlik his qilish

5. Kozning korush kuchi ajizlap qelish

6. Davamliq put yaki qol qoluship qelish

7. Kisilip ketken yaki kokurup qalghan yerler teste saqiyish

8. Tula yallughlunish.

9. Ayallarning jan yeri heddidin ziyade qurup kitish

Hazirche ken kisilini uzul-kisil sakaytidighan dawa yok, emma yimek-ichmekke deket kilish, herket khilip berishtek addi usul bilenmu u kiselni kontrol kilip bashka kisellerning kep chikhishining aldini alghili bolidu. Shung bu kisel hekhkidiki bulimingiz sizning eng kuchluk doringiz hisaplinidu. Yimek ichmekte deket kilish digende koktat, miwe-chiwilerni kop yiyish, gosh we tatlik tomularni azrak yiyish, yaghlik nersilerni, bolupmu haywan yeghini yimeslikni, tuzni az ishlitishni kozde tutidu. Eger siz simiz bolsingiz tamakni muwapik cheklesh hem herket kilish arkilik beden eghirlighingizni tuwenlitishingiz kirek. Simiz ademlerning insulin hormini ishlesh we paydilinish ihtidarituwen bolidu. Harakni ilaji bar ng. Khet’i ichhmisingiz bolmaydighan bolsa az iching hem tamak bilen iching. Herket kilip turush nayiti muhim, chunki u kandiki khenni azlitipla khalmay bedenning insulin hormonini ishlesh we paydilinish ihtidarini ashuridu. Dohturlar kunde az digende yerim saet mengish, welsipit minish we bashka jismani emgekler bilen shughullinishni tekitleydu. Sizning Ken Kisili Bolush Ihtimallighingizni Kanchilik? Eger sizning keningizdiki ken mihdari nurmal dep belgulengen dairdin, yeni tamak yimigen chagdiki olcheshte 100 mg/dL din eship ketken emma khen kisili dep belgulengen chek 126 mg/dL ge yetmigen bolsa sizning ikkinji tiplik ken kisilige giriptar bolish hewipingiz yukiri. Emma hosh hewer shuki bu hil alamet bar ademler yimek-ichmekke deket khilish, herket khilip berish we urukhlash arkhilik uzidiki alametning ken kisilige aylinishning aldini alalaydu. Tetkikatlar ispatlishiche kunde 30 minuttek herket khilip berish birlen bedeb eghirlighini 5-10% chushirish arkhilik ken kisili bolishning ihtimallighini 58% azlatkhli bolidiken.

Teyyarlighuchi: Turdi Ghoja