AIDS yitimliri

Dr. Mehmet Emin

AIDS yitimliri diginimizde asasliqi ata anasi AIDS kisili tupeylidin olup
kitip yitim qalghan balilarni kozde tutidu.

Adem AIDS kisili virusi bilen yuqumlanghandin kiyin, 3~5 yilghiche bolghan
yoxurun mexgilini baxtin kechurup, andin AIDS kisilige giriptar bolidu. Adem
AIDS kisilige giriptar bolghandin kiyin yene tehminen 3~5 yilghiche omur
koreyleydu. Elwette bir qisim AIDS kisili 1~2 yil ichide olup kitiximu
mumkin. Bu bimarning dawalinix ehwaligha, yixi we burunqi saghlamliq
ehwaligha munasiwetlik. Xundaq bolghanda adem AIDS virusini ozige
yuqturiwalghandin baxlap olup ketkiche bolghan waqit adette 6~10 yil
etirapida bolidu.

Dunyada tunji qitimliq AIDS kisili bayqalghandin ta hazirghiche bolghan 23
yilliq dunya AIDS kisili tarihida, tehminen 60 miliyundin artuq kixi AIDS
kisili bilen yuqumlanghan bolup, 20 miliyundin artuq kixi AIDS kisili bilen
olup ketken, ular tehminen 15 miliyun AIDS yitimlirini qaldurup ketken.
Bularning kop qismi Afriqida bolup, Asiyadiki AIDS yitimliri 2 miliyungha
yetken. 2010-yiligha barghanda AIDS yitimlirining sani 25 miliyungha
yitidiken.

Zhungguoda bolsa tunji qitimliq AIDS kisili bayqalghandin ta hazirghiche
bolghan 19 yil ichide tehminen 1 miliyun 20 ming kixi AIDS kisili bilen
yuqumlanghan bolup, 200 minggha yiqin kixi AIDS kisili tupeylidin hayatidin
ayrilghan. Ular tehminen 70 mingdin 80 mingghiche AIDS yitimlirini qaldurup
ketken. 2010-yiligha barghanda, bu AIDS yitimlirining san 138 mingdin 260
ming ariliqida bolidiken.

Uyghur rayunida bolsa tunji qitimliq AIDS kisili bayqalghandin ta
hazirghiche bolghan 9 yil ichide molcherlexche tehminen 80 mingdin artuq
kixi AIDS kisili bilen yuqumlanghan bolup, tizimliktiki san 8773 ket yetken.
Hokumet tizimliki ichidiki bu 8773 AIDS kisili bilen yuqumlanghanlar ichide
202 kixi AIDS kisilige giriptar bolghan bolup, 67 kixi AIDS kisili bilen
olup ketken, biraq ularning qanchilik AIDS yitimlirini qaldurup ketkenligi
toghursida iniq sanliq melumat yoq.

Yuqurda dep otken Uyghur Rayunidiki bu sanliq melumat peqet hokumet
tizimlikidiki sanliq melumat bolup, emiliyette Uyghur rayunidiki dawalax we
diyagunuz qoyux sewiyesining towen boluxi sewibidin, iniq diyagunuz qoyulmay
olup ketken yaki tizimlanmighanlarni qoxqanda, Uyghur rayunidiki AIDS kisili
bilen olup ketkenlerning sani, yuqarqi u sandin 10, 20 hesse artuq boluxi
mumkin. Undin baxqa Uyghur rayunida tunji AIDS kisili bayqalghili aran 9 yil
bolghan bolup, AIDS kisili bilen yuqumlanghan nurghun kixiler hazir gerche
hayat bolsimu, biraq uzungha barmay AIDS kisili bilen olup ketkenlerning
sani hessilep ixixi mumkin. Netijide kopligen AIDS yitimliri barliqqa kilixi
mumkin. Bu yitim balilar behitsiz bir ahilide osup yitilgenligi uchun, yahxi
terbilenmise, ata anisi basqan yolni qayta bisip, jemiyetke tihimu kop ziyan
kelturuxi mumkin. Xunga her bir Uyghur we munasiwetlik orunlar bu mesilige
herguz sel qarimasliq kirek.